07/20/2018 - جمعه 29 تير 1397

تاریخچه

تاریخچه سازمان مدیریت پسماند
تاریخچه سازمان مدیریت پسماند

انتخاب تهران به عنوان پایتخت در قرن سیزدهم به معنای اهمیت یافتن بهداشت و نظافت شهر و همچنین افزایش جمعیت ساکن در این شهر بود. مبحث نظافت عمومی شهر بعد از سلطنت ناصر الدین شاه مورد توجه ویژه قرار می گیرد و در این زمان نهاد احتسابیه دوباره انسجام گرفته و فعالیت خود را برای نظم دادن به امور و همچنین نظافت شهر آغاز می کند. اگرچه عملکرد این نهاد با توجه به کاستی نیروها و عدم نظم و انتظام امور بسیار پر فراز و نشیب بوده است. پس از مشروطه و با تشکیل اولین انجمن رسمی بلدیه با رای مستقیم مردم تهران و به تبع آن قوام یافتن اداره بلدیه که در حقیقت بازوی اجرایی تصمیمات انجمن محسوب می شد، رسیدگی به امور نظافت شهر انسجام یافته تر دنبال می شود. بعلاوه قانون بلدیه نیز که در این زمان مورد تصویب قرار می گیرد صراحتاً بر نظافت شهر به عنوان یکی از وظایف اصلی نهاد بلدیه تاکید می کند. در این زمان دریافت عوارض برای پوشش هزینه های خدمات عمومی از جمله تنظیف شهر نیز آغاز شده و دایره تنظیف زیر مجموعه اداره ساختمان مهندسی و تنظیف شکل می گیرد. از سال 1300 به بعد تشکیلات بلدیه منسجم تر به کار خود ادامه داده و توجه به فزونی گرفتن جمعیت و تغییر تدریجی سبک زندگی ساکنین تهران میزان پسماند تولیدی نیز فزونی یافت.

با توجه به این روند صعودی،از هه1340 مساله مدیریت پسماندهای شهر تهران به صورت جدی در مجموعه شهرداری تهران مطرح شده و برای حل این چالش گزینه های متفاوتی ارائه می گردد. از جمله این گزینه ها می توان به دفن بهداشتی و تولید کمپوست اشاره کرد. در راستای این اهداف اداره کل کود گیاهی به عنوان سازمانی زیر مجموعه شهرداری تهران در دهه 1350 تاسیس می گردد. این سازمان با هدف مدیریت آخر خط پسماندهای شهر تهران تا سال 1368 به حیات خود ادامه می دهد. در این سال نظر به ضرورت وجود سازمانی مستقل برای بر عهده گرفتن مسئولیت های متعدد چرخه مدیریت پسماند نهادی تحت عنوان سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری تهران تاسیس می گردد. این سازمان با چند هدف عمده از جمله توسعه بازیافت مواد قابل استفاده، استفاده از روش های اصولی برای دفع پسماند و حسن نظارت بر چرخه مدیریت پسماند تشکیل می شود. این نهاد به همراه سازمان خدمات موتوری تا سال 1389 اقدامات مرتبط با چرخه مدیریت پسماند را بر عهده داشتند. در سال 1389 این دو سازمان با هدف تحقق مدیریت یکپارچه و منسجم بدون کاهش وظایف در یکدیگر ادغام شدند و سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران هم اکنون متولی اصلی این حوزه محسوب می شود.

آنچه در ذیل آمده است تاریخچه دو سازمان بازیافت و تبدیل مواد و سازمان خدمات موتوری است.

  تاریخچه سازمان بازیافت و تبدیل مواد :

از زمان تشکیل اداره بلدیه در شهر تهران در سال 1286، جمع آوری پسماند و نظارت شهر یکی از وظایف اصلی ان اداره بود. در ان سال ها پسماند ها توسط کارگران جمع آوری و در محل هایی در سطح شهر تلنبار و سپس به وسیله اسب و قاطر به حومه شهر منتقل و تخلیه می شد. در سالهای بعد وسیله انتقال پسماند به گاری هایی تبدیل شد که توسط اسب یا قاطر کشیده می شدند. در پی شکایات مردم از بوی نامطبوع و مناظر نازیبایی که در محل ها انباشت پسماند وجود داشت، شهرداری محل های تلنبار پسماند را محصور کرد و به اصطلاح چهار دیواری دراورد. با ورود خودرو و کامیون، در سال های بعد با کامیون هایی برای حمل پسماند به کار گرفته شدند.گرچه تخلیه و دفن پسماند کم و بیش در اطراف تهران ادامه داشت، اما از سال 1335 تهران دارای دو مرکز دفن اصلی شد که یکی، مرکز دفن آبعلی، در شمال شرق، ابتدای جاده آبعلی و دیگری، مرکز دفن کهریزک، در جنوب شهر تهران، ابتدای جاده قدیم قم قرار داشت.

در سال 1349 شهرداری تهران، برای بهینه سازی مدیریت پسماند، احداث کارخانه ای را برای بازیافت پسماندهای آلی و تبدیل آنها به کمپوست، در دستور کار خود قرار داد. این کارخانه با ظرفیت پذیرش روزانه 500 تن پسماند احداث و در سال 1351 راه اندازی شد. برای مدیریت اجرا و راهبری این کارخانه تشکیلاتی ایجاد شد که بعداً به اداره کود گیاهی تبدیل و مدیریت بازیافت و دفن پسماند در تهران را عهده دار شد. مرکز دفن آبعلی در سال 1368، به علت برخی عوارض زیست محیطی تعطیل شد و از آن تاریخ و مرکز دفن پسماند های شهری تهران منحصر به مرکز دفن کهریزک شد که امروزه مجتمع پردازش و دفع آرادکوه نامیده می شود و مرکز دفن آبعلی منحصراٌ  به دفع پسماندهای ساختمانی و عمرانی اختصاس یافت. از سال 1368 چهار دیواری هایی که در سطح شهر برای انباشت پسماند در نظر گرفته بودند به تدریج به 14 ایستگاه انتقال میانی تبدیل شد.

در این روش جدید پسماند ها به وسیله خودروهای باربر سبک جمع آوری و به ایستگاه های انتقال حمل و در ایستگاه های مذکور در کامیون های بزرگ (سمی تریلر) تخلیه و سپس سمی تریلرها پسماند ها را به مرکز پردازش و دفن منتقل می کردند، به این ترتیب تحولی جدید در سیستم جمع آوری و حمل پسماند شهر تهران ایجاد شد.

با گسترش فعالیت ها و وظایف، اداره کود گیاهی نسبت به تدوین یک اساسنامه برای تشکیل یک سازمان مستقل اقدام و برای تصویب به وزارت کشور پیشنهاد نمود. اساسنامه سازمان تحت نام سازمان بازیافت و تبدیل مواد در مورخ 2/8/1370 به تصویب وزارت کشور رسید و برای اجرا به شهرداری تهران ابلاغ شد. در سال 1372 احداث یک کارخانه بازیافت مواد آلی و تولید کمپوست در دستور کار قرار گرفت که عملیات احداث آن در سال 1377 به پایان رسیده و راه اندازی شد.

سازمان بازیافت و تبدیل مواد برای رسیدن به اهداف خود در سال 1373 اقدام به تهیه  طرح جامع مدیریت مواد زاید جامد برای تهران بزرگ نمود که این طرح در فروردین ماه 1376 تهیه و تحویل داده شد. در سال های بعد نیز کارخانجات و واحدهای بازیافت و پردازش دیگری شامل به کارخانجات بازیافت و پردازش پسماندهای ساختمانی و عمرانی احداث گردید.

با تصویب قانون مدیریت پسماندها در اردیبهشت ماه 1383 در مجلس شورای اسلامی مدیریت پسماندها وارد مرحله جدیدی شد. آیین نامه اجرایی قانون مذکور در مرداد ماه 1384 به تصویب هیئت وزیران رسید و به همین ترتیب دستورالعل‌ها و شیوه نامه های مربوطه نیز برای بهینه سازی وضعیت مدیریت پسماندها ابلاغ شد که از آن جمله می توان به دستورالعمل تهیه طرح جامع مدیریت پسماند شیوه نامه نحوه اقدام مامورین مدیریت پسماند به عنوان ضابطین قضایی، دستورالعمل نحوه تعیین بهای خدمات مدیریت پسماند و اساسنامه و ساختار تشکیلات سازمان مدیریت پسماند اشاره نمود.

تاریخچه سازمان خدمات موتوری:

 به نظر می رسد تاسیس سازمانی با عنوان اداره موتوری و آتش نشانی تهران به دهه 1330 باز می گردد. هدف اولیه  این اداره تعمیر و نگهداری خودروهای شهرداری و آتش نشانی بوده است. پس از گذشت مدتی سازمان آتش نشانی به صورت نهادی مستقل اعلام گردیده و اداره وسائط موتوری بر عهده اداره کل نقلیه شهرداری قرار گرفت.

در سال 1347 بر اساس اساسنامه جدید اداره مذکور به سازمان خدمات موتوری شهرداری تهران تغییر نام یافته و به تایید دفتر تشکیلات شهرداری تهران می رسد. از جمله وظایف این سازمان می توان به مواردی همچون بررسی نیازمندهای وسائط نقلیه موتوری واحدهای شهرداری پایتخت، انجام تعمیرات اساسی و کلی تمام وسائط نقلیه موتوری شهرداری اعم از ماشین های سبک، سنگین و عمرانی و تهیه و ساخت وسائل فنی از قبیل چرخ های دستی حمل پسماند اشاره کرد. این سازمان بعد از انقلاب اسلامی تا سال 1370 با نام سازمان پرسنلی کارگری خدمات موتوری مشغول به فعالیت بوده است. اساسنامه جدید سازمان در سال 1370 به تصویب رسید که از جمله وظایف آن می توان به طراحی، برنامه ریزی، و سیاست گذاری در امور مربوط در خدمات موتوری، ایجاد، توسعه و بهره برداری از مراکز خدمات موتوری، ارائه آموزش های تخصصی در کلیه زمینه های کاربری ماشین آلات و سرویس و نگهدار و دستیابی به سیستم های پیشرفته و بهبود بخشیدن به سیستم های موجود در جهت ارائه خدمات موتوری اشاره کرد.

لازم به ذکر است که در تمام این سال ها علاوه بر مسئولیت های تصریح شده  برای این سازمان مسئولیت جمع آوری و انتقال پسماندهای شهر تهران بر عهده این سازمان بوده است و بنابراین فراهم آوری خودروها، تجهیزات و خدمات مورد نیاز برای ادای این وظیفه نیز توسط سازمان صورت پذیرفته است. اگرچه با شروع فرایند خصوصی سازی در دهه 1370 بسیاری از مسئولیت های این سازمان نیز همچون سایر واحدها و نهادهای زیر مجموعه شهرداری تهران برون سپاری شدند. در سال 1389 سازمان خدمات موتوری و سازمان بازیافت و تبدیل مواد برای تحقق مدیریت یکپارچه و منسجم چرخه مدیریت پسماند شهر تهران بدون کاهش وظایف در یکدیگر ادغام شده اند.