05/23/2018 - چهارشنبه 2 خرداد 1397
آیات، احادیث و روایات زندگی سبز

 

اسراف و تبذیر، صرفه جویی

 

-  خداوند متعال درباره مومنان می‌فرماید: «والّذینَ إذآ اُنفَقوا لَمْ یُسْرِفُوا و لَمْ‌ یَقْتُرُوا وَ کانَ بینَ ذلِکَ قَواماٌ»[8] « کسانی که هر گاه انفاق کنند، نه اسراف می‌نمایند و نه سختگیری؛ بلکه در میان این دو حدّ اعتدالی دارند». کسانی که به هنگام انفاق نه اسراف می کنند و نه سختگیری و بخل می ورزند، بلکه در میان این دو (کار زشت) حد اعتدال و میانه (که سخاوت و بخشش) است را می گیرند.

- حضرت علی (ع) در این باره فرموده اند: آگاه باشید مال را در غیر مورد استحقاق صرف کردن، تبذیر و اسراف است. ممکن است این عمل انسان را (به ظاهر) در دنیا بلند مرتبه کند اما مسلماً در آخرت پست و حقیر خواهد بود. در نظر توده مردم (عوام) ممکن است سبب اکرام شود، اما در پیشگاه خداوند موجب سقوط مقام انسان می شود.

-  از پیامبر اسلام (ص) درباره لزوم دوری از اسراف روایت شده است که فرموده اند: شکمبارگی اسباب نافرمانی خداوند است. کم خوری از پاکدامنی و پرخوری از اسراف است.

-  امام علی (ع): «از پرخوری دوری کنید که موجب قساوت قلب، تنبلی در نماز و سبب تباهی بدن است.

- درباره لزوم دوری از اسراف خداوند متعال آیه ۱۴۱ سوره انعام می فرماید: و هوالذی انشا خبات معروشات و غیر معروشات والنخل و الزرع مختلفاً اکله والزیتون و الرمان متشابها و غیر متشابه کلوا من ثمره اذا اثمرو اتو حقه یوم حصاده ولا تسرفوا انه لایحب المسرفین: و او آن خدایی است که برای شما بستان ها در درختان (مانند انگور) داربستی و درختان آزاد و درختان خرما و زراعت ها که میوه و دانه های گوناگون دارند و زیتون و انار و میوه های مشابه به یکدیگر و میوه های نامشابه (چون سیب و انار) بیافرید و شما هم از آن میوه ها هرگاه برسد تناول کنید و حق زکات فقیران را بدهید و روز برداشت محصول اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست نمی دارد.

- یا بنی آدم خذوا زینتکم عند کل مسجد و کلوا واشربوا و لا تسرفوا انه لا یحب المسرفین قل من حرم زینة الله التی اخرج لعباده والطیبات من الرزق قل هی للذین آمنوا فی الحیاة الدنیا خالصة یوم القیامة. ( اعراف آیه 31)

- وَلا تُطیعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِینَ (شعراءآیه 151)فرمان تجاوز کنندگان را پیروی نکنید.

- کَذلِکَ زُیِّنَ لِلْمُسْرِفینَ مِا کِانُوا یَعْمَلُون). این گونه برای تجاوزگران آنچه عمل می کردند، زینت داده شده است. یونس (10) آیه 12 

- إنَّ اللّه لا یَهْدِی مَنْ هُوَ مُسْرِف کَذّاب. مسرفین هدایت نمی شوند. غافر (40) آیه 28

- رسول خدا (ص): «نشانه مسرف چهار چیز است: به کارهای باطل می نازد، آنچه را فراخور حالش نیست می خورد، در کارهای خیر بی رغبت است و هر کس را که به او سودی نرساند، قبول ندارد.

- قرآن: «قل من حرم زینه الله التی اخرج لعباده و الطیبات من الرزق قل هی للذین امنوا فی الحیاه الدنیا خالصه یوم القیامه؛ ای پیامبر! بگو زیورهایی را که خدا برای بندگانش پدید آورده و روزهای پاکیزه را چه کسی حرام گردانیده؟ بگو: این (نعمت ها) در زندگی دنیا برای کسانی است که ایمان آورده اند و روز قیامت نیز خاص آنان می باشد.

- ... کلوا واشربوا ولاتسرفوا انه لایحب المسرفین... بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست ندارد.

- والذین اذا انفقوا لم یسرفوا و لم یفتروا و کان بین ذالک قواماً: کسانی که به هنگام انفاق نه اسراف می کنند و نه سختگیری و بخل می ورزند، بلکه در میان این دو (کار زشت) حد اعتدال و میانه (که سخاوت و بخشش) است را می گیرند.

- والذین اذا انفقوا لم یسرفوا و لم یفتروا و کان بین ذالک قواماً: کسانی که به هنگام انفاق نه اسراف می کنند و نه سختگیری و بخل می ورزند، بلکه در میان این دو (کار زشت) حد اعتدال و میانه (که سخاوت و بخشش) است را می گیرند. (سوره‌ فرقان/ 67)

- وإنَّ فِرْعَوْنَ لَعِالٍ فِی الارض وَ إنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفینَ. و به تحقیق فرعون در زمین برتری طلب و به تحقیق از مسرفین بود. (یونس (10) آیه 83)

- لاجرم انما تدعوننی الیه لیس له دعوة فی الدنیا و لا فی الاخرة و ان مردنا الی الله و ان المسرفین هم اصحاب النار، ناچار آنچه شما مرا به سوی او می خوانید (از بت ها و فراعنه) آن ها اثری در دنیا و آخرت به هیچوجه ندارند و بدانید که بازگشت همه ما (روز قیامت) به سوی خداست و البته ستمکاران و مسرفان فاسق هم اهل دوزخ هستند. -غافر/43

- وَآتِ ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ وَالْمِسْکِینَ وَابْنَ السَّبیلِ وَلا تُبَذِّرْ تَبْذیراً ُ إنَّ الْمُبَذِّرینَ کِانُوا إِخْوانَ الشَّیِاطِینِ وَکِانَ الشَّیْطِانُ لِرَبِّهِ کَفُوراً. حق خویشان، نیازمند و در راه مانده را بپرداز و تبذیر نکن؛ زیرا تبذیر کنندگان برادران شیطانهایند و شیطان به پروردگار خویش بسیار کفر ورزنده است. (اسراء (17) آیات 26 – 27)

- و هوالذی انشا خبات معروشات و غیر معروشات والنخل و الزرع مختلفاً اکله والزیتون و الرمان متشابها و غیر متشابه کلوا من ثمره اذا اثمرو اتو حقه یوم حصاده ولا تسرفوا انه لایحب المسرفین: و او آن خدایی است که برای شما بستان ها در درختان (مانند انگور) داربستی و درختان آزاد و درختان خرما و زراعت ها که میوه و دانه های گوناگون دارند و زیتون و انار و میوه های مشابه به یکدیگر و میوه های نامشابه (چون سیب و انار) بیافرید و شما هم از آن میوه ها هرگاه برسد تناول کنید و حق زکات فقیران را بدهید و روز برداشت محصول اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست نمی دارد. (انعام (6) آیه 141)

- عباسی می‌گوید از حضرت رضا (ع) در مخارج عایله‌ام طلب اذن نمودم. فرمود: حد وسط بین دو چیزی که ناپسند است. گفتم فدایت شوم به خدا سوگند که دو چیز مبغوض را نمی‌شناسم. فرمود «خدا تو را رحمت کند آیا نمی‌دانی که خدا دشمن می‌دارد زیاده روی و سخت گیری را.» سپس آیه‌ی شریفه را تلاوت فرمود که «بندگان رحمان آنهایند که هر گاه مال خود را خرج می‌کنند اسراف نمی‌کنند و تنگ هم نمی‌گیرند (بخل نمی‌ورزند) و انفاق‌شان همیشه بین اسراف و بخل است.» ( مستدرک الوسایل، باب النکاح،ابواب النفقات، باب27).

- از حضرت صادق (ع) مروی است که: «کسی که مالش را به سبب اسراف تلف کرد و فقیر شد دعایش مستجاب نمی‌شود و چون بگوید خدایا به من مال ده حق تعالی می‌فرماید آیا تو را به اقتصاد (میانه روی) امر نکردم.

- حضرت صادق (ع) می‌فرماید: «لباسی را که برای حفظ آبرو پوشیدن در انظار خلق تهیه کرده‌ای، آنرا در موقع کار کردن یا جاییکه مناسب پوشیدن آن نیست به پوشی اسرافست.» ( انما السرف ان تجعل ثوب صونک و ثوب بذلتک (مستدرک الوسایل، باب النکاح، ابواب النفقات، باب22)

- حضرت صادق (ع) می‌فرماید: «کسی که در معیشت خود میانه روی کند، من ضمانت می‌کنم که هرگز تهی‌دست نشود.» ضمنت لمن اقتصدان لایفتقر (مستدرک الوسایل، باب النکاح، ابواب النفقات، باب 25، ص259).

- در تفسیر آیه شریفه «فلنحیینه حیوه طیبه» یعنی عطا می‌کنیم به او زندگانی خوش را، امام (ع) می‌فرماید: «حیات طیبه (زندگی خوش) قناعت است.». و سیل عن قوله ـ صلّی الله علیه و آله ـ فلنحیینه حیوه طیبه فقال هی القناعه (سفینه البحار، ج2، ص452)

-  شخصی از حضرت صادق (ع) پرسید کدام صدقه افضل است؟ فرمود: «مردی که تهی دست باشد و به مشقت تصدق کند. آیا نشنیده‌ای آیه شریفه «و ایثار می‌کنند بر خودشان هر چند به آن نیازمندند»؟ای الصدقه افضل فقال (ع) جهد المقل (کافی، ج4، ص18، باب الایثار)

-  پیغمبر اکرم ـ صلّی الله علیه و آله وصلم: «خیری در اسراف نیست و اسرافی در خیر و راه خدا نیست (سفینه البحار، ج1، ص616)

- پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود: «مَن أَعْطی فِی غیر حَقّ فقد أَسْرَفَ، و منَ مَنع عَن حَقٍّ فقد قَتَرَ؛ کسی که مال خود را در غیر حق به مصرف برساند، اسراف کرده و کسی که از حق باز‌دارد امساک نموده است.

-  و برای آنان چیزهای پاکیزه را حلال و چیزهای ناپاک را بر ایشان حرام می‏گرداند. (اعراف: 157)

- از خوراکی های پاکیزه‏ای که روزی شما کردیم بخورید ولی در آن زیاده‏روی مکنیدکه خشم من بر شما فرود آید و هر کس خشم من بر او فرود آید قطعاً در ورطه هلاکت افتاده است. (طه: 81)

 

 

 

زکات


- حضرت علی (ع) در روایتی به انواع زکات اشاره کرده و فرمود: ««زَکَاهُ الْعِلْمِ نَشْرُهُ زَکَاهُ الْجَاهِ بَذْلُهُ زَکَاهُ الْحِلْمِ الِاحْتِمَالُ زَکَاهُ الْمَالِ الْإِفْضَالُ زَکَاهُ الْقُدْرَهِ الْإِنْصَافُ زَکَاهُ الْجَمَالِ الْعَفَافُ زَکَاهُ الظَّفَرِ الْإِحْسَانُ زَکَاهُ الْبَدَنِ الْجِهَادُ وَ الصِّیَامُ زَکَاهُ الْیَسَارِ بِرُّ الْجِیرَانِ وَ صِلَهُ الْأَرْحَامِ زَکَاهُ الصِّحَّهِ السَّعْیُ فِی طَاعَهِ اللَّهِ زَکَاهُ الشَّجَاعَهِ الْجِهَادُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ زَکَاهُ السُّلْطَانِ إِغَاثَهُ الْمَلْهُوفِ؛ زکات دانش، نشر آن [و تعلیم به دیگران] است. زکات پست و مقام، آن را در خدمت دیگران گذاشتن است. زکات حلم و بردباری، تحمّل و چشم‌پوشی است. زکات مال، بخشیدن است. زکات قدرت و توانایی، انصاف است. زکات زیبایی، عفّت و پاکدامنی است. زکات پیروزی، احسان است. زکات بدن، تلاش و روزه‌داری است. زکات رفاه و آسایش، نیکی به همسایگان و صله‌رحم می‌باشد. زکات تندرستی، کوشیدن در راه طاعت خداست. زکات شجاعت، جهاد کردن در راه خداست. زکات ریاست، دادرسی از بیچاره‌گان و بی‌پناهان است.


- قرآن کریم، موارد مصرف زکات را این چنین بیان می کند:‏ ‏ "انَّما الصَّدقَاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمساکِینِ وَ الْعامِلینَ عَلَیها وَالْمؤلَّفةِ قُلوُبُهُم وفی الرّقاب و الْغارِمینَ وَ فی سَبیلِ اللهِ و ابنِ السّبیل فریضةً مِنَ اللهِ وَ اللهُ علیمٌ حکیمٌ."‏
‏ "صدقات (زکات) برای فقیران است و مسکینان و کارگزاران جمع آوری آن. و نیز برای به دست آوردن دل مخالفان و آزاد کردن بندگان و قرضداران و انفاق در راه خدا و مسافران نیازمند. و آن فریضه ای است از جانب خدا، و خدا دانا و حکیم است".‏

- امام علی (علیه السلام) فرمود:‏
‏ "زکوة العلمِ بذلهُ لمُستحقّه و اجتهاد النفّسِ بالعملِ به زکات علم، بخشش و آموختن آن است به کسی که سزاوار آن است (به مستحقّش) و نفس را در عمل به آن به تلاش واداشتن.

و نیز فرمود:‏
‏ - "زکوة العلمِ نشْرهُ; زکات دانش، نشر و پخش آن است".‏
‏ - "زکوة القُدرةِ الانصاف; و زکوة السُّلطانِ اعانة الملهوف; زکات قدرت، انصاف است و زکات حاکم، یاری مظلوم و بی پناه".‏
‏ - "زکوة الجمالِ العفاف; زکات زیبایی، عفّت و پاک دامنی است".‏
‏ - "زکوة الظَّفرِ الاحسان; زکات پیروزی، خوبی کردن است".‏
‏ - "زکوة الشّجاعةِ الجهاد فی سبیل الله; زکات شجاعت، تلاش و نبرد در راه خدا است".‏
‏ - "زکوة الصِّحَّة السَّعْی فی طاعَةِ الله; زکات تندرستی، کوشش در اطاعت خدا است".‏
. حضرت علی می فرمایند: "زکوة العلمِ بذلهُ لمُستحقّه و اجتهاد النفّسِ بالعملِ به. زکات علم، بخشش و آموختن آن است به کسی که سزاوار آن است (به مستحقّش) و نفس را در عمل به آن به تلاش واداشتن.

 

مهربانی با طبیعت


- قرآن کریم: و أنزَلنا مِنَ السَّماءِ ماءً فَأنبَتنا فِیها مِن کلِّ زَوجٍ کریمٍ. و از آسمان آبی فرو فرستادیم و در آن (زمین) از هر نوع [گیاه]نیکویی رویاندیم. لقمان، آیه ۱۰

- قرآن کریم: وَ أنزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأنبَتنا بِهِ حَدایقَ ذاتَ بَهجَةٍ. و برای شما از آسمان آبی فرو آوردیم و به وسیله آن باغ‏های سرورانگیز رویاندیم. نمل، آیه ۶۰

- پیامبرصلی الله علیه وآله:النَّظَرُ فی ثَلاثَةِ أشیاءٍ عِبادَةٌ: النَّظَرُ فِی وَجهِ الوالِدَینِ و فِی المُصحَفِ و فِی البَحرِ

- نگاه کردن به سه چیز عبادت است: به صورت پدر و مادر، به قرآن و به دریا. بحار الأنوار، ج ۱۰، ص ۳۶۸ ۸۹۹۸

- پیامبرصلی الله علیه وآله:لاتُحرِقُوا النَّخلَ و لاتُغرِقوهُ بِالماءِ و لاتَقطَعُوا شَجَرَةً مُثمِرَةً و لاتُحرِقُوا زَرعاً لأِنَّکم لاتَدرونَ لَعَلَّکم تَحتاجُونَ إلَیهِ. نخل را نسوزانید و آن را در آب غرق نکنید. درخت بارور را قطع نکنید و زراعت را به آتش نکشید ؛ زیرا شما نمی‏دانید، شاید در آینده به آن نیازمند شوید. الکافی، ج ۵، ص ۲۹

- امام علی علیه السلام: النَّظَرُ إلَی الخُضرَةِ نُشرَةٌ. نگاه کردن به سبزه موجب شادابی است. نهج البلاغه، حکمت ۴۰۰

- امام صادق‏ علیه السلام:لاتَطیبُ السُکنی إلّا بِثَلاثٍ: الهَواءِ الطَّیبِ وَ الماءِ الغَزیرِ العَذبِ و الأرضِ الخَوّارَةِ. زندگی با سه چیز خوش می‏شود: هوای پاک، آب فراوان گوارا و زمین نرم و سست (آماده زراعت). تحف العقول، ص ۳۲۰

- امام صادق‏ علیه السلام: النَّشوَةُ فی عَشَرَةِ أشیاءَ: المَشی و الرُّکوبِ و الاِرتمِاسِ فِی الماءِ و النَّظَرِ إلَی الخُضرَةِ

- شادابی در ده چیز است: پیاده روی، [اسب] سواری، آب تنی (شنا) و نگاه کردن به سبزه.الخصال، ص ۴۴۳

- امام کاظم‏علیه السلام:ثَلاثَةٌ یجلینَ البَصَرَ: النَّظَرُ إلَی الخُضرَةِ و النَّظرُ إلَی الماءِ الجاری و النَّظَرُ إلَی الوَجهِ الحَسَنِ. سه چیز دیده را روشنی می‏بخشد: نگاه به سبزه، نگاه به آب جاری و نگاه به صورت زیبا.الخصال، ص ۹۲

 

    

قرض الحسنه

 

- "مَّن ذَا الَّذِی یُقْرِض‌ُ اللَّه‌َ قَرْضًا حَسَنًا فَیُضَـَاعِفَه‌ُ لَه‌ُ أَضْعَافًا کَثِیرَة‌ً وَاللَّه‌ُ یَقْبِض‌ُ وَیَبْصُـطُ وَ إِلَیْه‌ِ تُرْجَعُون‌َ"؛ کیست که به خدا قرض الحسنه دهد، تا خدا بر آن چند برابر بیفزاید؟ خدا تنگدستی دهد و توانگری بخشد و شما به سوی او باز گردانده می‏شوید.

- "... وَ أَقْرِضُوا اللّهَ قَرْضَاً حَسَناً..."؛... و به خدا قرض نیکو دهید.

-  پیامبر اسلام (ص) در نکوهش کسانی که توان مالی دارند، اما از قرض دادن خودداری می کنند فرمود: "کسی که برادر مسلمان و نیازمندش برای قرض گرفتن به او روی بیاورد و او با این که توانایی ‏دارد، خواسته وی را تأمین نکند، خداوند از بهشت محرومش می‏سازد".

-  رسول خدا در جایی دیگر فرمودند: «کسی که به برادر مسلمان خود قرض دهد، در برابر هر درهمی که قرض داده به اندازه کوه های احد، رضوان و سینا پاداش خواهد داشت و اگر برای وصول طلب خود با بدهکار مدارا کند، از پل صراط همانند برق جهنده، بدون حساب و عذاب عبور خواهد کرد".

-  امام صادق (ع) نیز در این باره می فرماید: "قرض دادن را از صدقه بیشتر دوست می دارم. حضرتش می فرمود: کسی که قرض دهد و برایش مدت معین نماید و شخص مقروض در وقت معین آن را نپردازد، اجر و پاداش هر روز تأخیر مانند پاداش یک دینار صدقه در هر روز است".

-  همچنین امام صادق (ع) می فرماید: "قرض و عاریه دادن و پذیرایی از میهمان از سنّت های اسلامی است.

-  رسول گرامی اسلام (ص) فرمود: "شبی که به معراج برده شدم، این نوشته را بر در بهشت دیدم: "اَلصَّدَقَةُ بِعَشْرِ اَمْثالِها وَالْقَرْضُ‏بِثَمانِیَةَ عَشَر"؛ صدقه ده برابر پاداش دارد و قرض الحسنه هیجده برابر.

-  حضرتش همچنین فرمود: "اگر هزار درهم را دو بار قرض دهم بیشتر دوست دارم تا این که آن را یک بار تصدق دهم".

- امام صادق (ع) فرمود: "اگر مالی را قرض دهم پیش من محبوب تر است تا همانند آن را صله دهم".

- امام صادق‌ (ع) در این باره می‌فرماید: "پاداش قرض از این رو از پاداش صدقه بیش‌تر است که قرض گیرنده جز از روی نیاز قرض نمی‌گیرد، ولی صدقه گیرنده گاهی با این که نیاز ندارد، صدقه می‌گیرد".

 

 

قناعت

-  رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) فرمودند: عزت مردم با ایمان در بی نیازی از مردم است و آزادی و شرافت در پرتو قناعت بدست می آید. منبع: مجموعه ی ورام1،ص169

- حضرت امیر المومنین (ع)فرمودند: هر کس به درآمدی که به کفاف زندگیش رسا باشد اکتفا کند از پریشان فکری رهیده و بدین وسیله آسایش خاطر خود را مرتب ساخته است. منبع: نهج البلاغه،کلمه ی 363

- حضرت امام حسن عسکری (ع)فرموده اند: جود و سخا اندازه ای دارد که اگر از آن تجاوز کند اسراف می شود، احتیاط و محکم کاری اندازه ای دارد که اگر از حدش فزونتر شد ترس خواهد بود، صرفه جویی و اعتدال در صرف مال اندازه ای دارد که اگر از آن بیشتر شود بخل است و شجاعت و دلیری اندازه ای دارد که اگر از حدش بگذرد تهوّر و بی باکی خواهد بود. منبع: بحار 17، ص 218

- حضرت رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) فرمودند: هر که از ما خواهش کند به او عطا کنیم و هر که بی نیازی جوید، خدایش بی نیاز کند. منبع: اصول کافی جلد 4، ص 413

- حضرت امام صادق (ع)فرمودند: هر که از خدا به معاش کم راضی باشد، خدا از او به کردار کم راضی است. منبع: اصول کافی جلد 4، ص 413

- حضرت امام صادق (ع)فرمودند: در تورات نوشته، آدمی زاده هر جور خواهی همان جور باش که از آن دست که بدهی به همان دست بدهندت، هر که از خدا به روزی کم خشنود است، خدا هم از او به کردار کم خشنود است، هر که به اندکی از مال حلال خشنود است، هزینه اش سبک است و دست آوردش پاک است و از حد نا به کاری بر کنار است. منبع: اصول کافی جلد 4، ص 413

- حضرت امام رضا (ع) فرمودند: هر که را جز روزی بسیار قانع نکند، جز کردار بسیارش بس نباشد و هر که را روزی اندک بس است، کردار اندک هم بس باشد. منبع: اصول کافی جلد 4، ص413

- حضرت رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) فرمودند: هر که خواهد بی نیازترین مردم باشد باید بدانچه در دست خدا است پشت گرمتر باشد از آنچه در دست دیگران است. منبع: اصول کافی جلد 4، ص 417

- مَن عمل صالحاً من ذکرٍ او اُنثی و هو مومنَ فلنحییهُ حیاهً طیبه. هر مرد و زن با ایمانی که کار نیکی انجام دهد او را زندگی پاکیزه خواهیم بخشید. از حضرت علی علیه السلام پرسیدند که منظور خداوند از حیاه طیبه چیست فرمودند: هی القناعهِ.

- پیامبراکرم صلی الله علیه واله وسلم فرمودند: خوشا بحال آنکه با اسلام هدایت شود ومعیشت او به حد کفاف باشد و قناعت کند.

- امام صادق علیه السلام می فرمایند: هر که به معاش اندک خدا راضی گردد خدا هم به عمل اندک او راضی شود.

- امام رضا علیه السلام فرموده اند: کسیکه جز به روزی زیاد قناعت نکند، جز عمل بسیار او را بس نباشد و هر که روزی اندک کفایتش کند عمل اندک هم کافیش باشد.

- همان طور که حضرت علی علیه السلام می فرمایند: عزّت و سربلندی نتیجه قناعت است.
حضرت علی علیه السلام فرموده است: اِقنَع بِما اوتیتَهُ َحِفَّ علیکَ الحسابُ . به آنچه داده شدی قناعت ورز تا حساب روز قیامت بر تو سبک و آسان گردد.

- رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم فرمودند: هر که خواهد بی نیازترین مردم باشد باید به آنچه در دست خداست اعتمادش بیشتر از آنچه در دست دیگرانست بوده باشد.

- از امام صادق علیه السلام نقل است که فرموده اند: مردی از اصحاب پیغمبر علیه السلام حال زندگیش سخت شد. همسرش گفت: ای کاش خدمت پیغمبر می رفتی و از او چیزی می خواستی. مرد خدمت پیغمبر صلی الله علیه واله وسلم آمد و چون حضرت او را دید فرمود: هر که از ما سوال کند به او عطا می کنیم و هر که بی نیازی جوید خدایش بی نیاز می کند. مرد با خود گفت: مقصودش جز من نیست پس بسوی همسرش آمد و به او خبر داد. زن گفت رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم هم بشر است و از حال تو خبر ندارد، او را از حال خودت آگاه کن، مرد خدمتش آمد و چون حضرت او را دید فرمود: هر که از ما سوال کند به او عطا می کنیم و هر که بی نیازی جوید خدایش بی نیاز می کند. تا سه بار آن مرد چنین کرد. سپس رفت و کلنگی عاریه کرد و به جانب کوهستان رفت. از بالای کوه مقداری هیزم جمع آوری کرد و آورد و به نیم چارک آرد فروخت و آن را به خانه برد. فردا هم رفت و هیزم بیشتری آورد و فروخت و همواره کار می کرد و اندوخته می نمود تا اینکه خودش کلنگی خرید. باز هم کار کرد تا دوشتر و غلامی خرید و ثروتمند بی نیاز گشت.

- حضرت علی علیه السلام می فرمایند: القناعهُ راسِ الغِنی. قناعت راس بی نیازی و ثروت است.

- حضرت علی علیه السلام فرموده اند: هیچ گنجی غنی تر از قناعت نیست.

- حضرت علی علیه السلام فرموده اند: خوشا بحال کسی که به یاد معاد و بازگشت باشد برای روز حساب کار کند و در زندگی به اندازه کفایت قناعت کند و از خدا راضی باشد.

- امام صادق علیه السلام می فرمایند: خدایا ! به محمد و آل محمد و دوستانش پاکدامنی و به اندازه کفایت روز مرحمت فرما و به دشمنان آنها مال و فرزند بده

- رسول خدا فرموده اند: ما عالَ مَنِ اقتَصَد. هرکسی میانه روی کند محتاج نشود.

- حضرت علی علیه السلام می فرمایند: کلُّ مُقتَصِرِ علیه کاف. چیزی که به آن می توان اداره کرد زندگانی را بساست.
حضرت مولا امیرالمومنین در وصیتی به پسر گرامیشان می فرمایند: والاقتصار علی ما فرضه الله علیک. اکتفا کردن به آنچه خدا به تو واجب گردانیده است.

- حضرت علی علیه السلام می فرمایند: کسی که غم گذشته نخورد و از آینده خوشحال نشود هر دو جانب زهد را در اختیار گرفته است.16 (کنایه از اینکه حقیقت زهد ترک تمام وابستگی های گذشته و آینده است)

- پیامبر اکرم صلی الله علیه واله وسلم فرمودند: مَن زَهِدَ فی الدنیا هانت علیه المصایب. کسی که در دنیا زاهد باشد گرفتاریها برایش آسان شود.
حضرت علی علیه السلام: خوشا آنانی که دل از این جهان کندند و به آن جهان بستند.

- قرآن کریم: فرزندانتان را از ترس گرسنگی نکشید ما روزی آنها و شما را می دهیم.

- خداوند متعال فرموده است: به راستی خداوند تنها روزی دهنده صاحب قوت و قدرت است.

- حضرت علی علیه السلام می فرمایند: روزی شما را خداوند ضمانت کرده است و شما مامور به عمل هستید.

- قرآن: و اِنَّ لیسَ لِلاِنسانِ اِلّا ماسَعی. برای انسان بهره ای جز سعی و کوشش او نیست.
حضرت علی علیه السلام فرمودند: قانع ترین مردم باش تا شکرگزارترین آنان باشی.

- حضرت علی علیه السلام فرموده اند: زندگی با قناعت نشانه همت بلند است.

- حضرت علی علیه السلام می فرمایند: خویشتن را از هر چه که پست باشد بالاتر بدان و پرهیز کن هر چند تو را به خواسته ها و آرزوهایت برساند چرا که تو هرگز از آنچه از خویش می دهی چیزی عوض نخواهی یافت.

- قرآن کریم: هرگز چشم خود را به نعمت های مادی که به گروههایی از مردم داده ایم میفکن که اینها شکوفه های زندکی دنیا است و برای آن است که آنان را با این بیازماییم و روزی پروردگارت پایدار است.

- حضرت علی علیه السلام فرموده اند: قناعت بهترین عامل برای سامان دادن به نفس و اصلاح آن است.

- حضرت علی علیه السلام سفارشات زیادی به کارگزاران و فرمانداران خود نسبت به پرهیز از اسراف و تبذیر دارند و آنان را ملزم به صرفه جویی و صحیح مصرف کردن بیت المال می کند و می فرمایند: نوک قلمها را باریک و فاصله سطرها را کم کنید و از زیاده روی در هزینه نمودن بیت المال بپرهیزید زیرا که اموال مسلمانان نباید متحمل ضرر شود و نیز فرموده اند: کفی بِالقَناعَهِ مُلکاً و بِحُسنِ الخلقِ نعیما. پادشاهی در قناعت است و حسن خلق برای انسان کفایت می کند.


آیاتی در باره حفظ منابع  طبیعی ومحیط زیست

وَ أَنْزَلَ لَکُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَنْبَتْنا بِهِ حَدایقَ ذاتَ بَهْجَةٍ
یعنی: برای شما از آسمان آب فرستاد، پس با آن آب، بوستان هایی شادی انگیز رویانیدیم. نمل / 60
«أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّ اللّهَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الأَْرْضِ ...» لقمان / 20
یعنی: آیا ندیدید که خداوند آنچه در آسمانها و زمین است، مطیع شما کرد
هُوَ أَنْشَأَکُمْ مِنَ الأَْرْضِ وَ اسْتَعْمَرَکُمْ فِیها» هود / 61
یعنی: خداوند شما را از زمین پدید آورد و آبادی آن را به شما واگذاشت

خطاب به پیامبر صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«وَ إِذا تَوَلّی سَعی فِی الأَْرْضِ لِیُفْسِدَ فِیها وَ یُهْلِکَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللّهُ لا یُحِبُّ الْفَسادَ» بقره / 205
یعنی: هنگامی که روی بر می گردانند (و از نزد تو خارج می شوند) در راه فساد در زمین، کوشش می کنند و زراعت ها و چهارپایان را نابود می سازند، (با این که می دانند) خدا فساد را دوست نمی دارد.

وَ الْبَلَدُ الطَّیبُ یخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِی خَبُثَ لا یخْرُجُ إِلاّ نَکداً کذلِک نُصَرِّفُ الْآیاتِ لِقَوْمٍ یشْکرُونَ(اعراف،آیه ۵٨)
سرزمین پاک گیاهش به فرمان خدا می روید اما سرزمین بد طینت جز گیاه ناچیز و بی ارزش در آن نمیروید اینگونه آیات را برای آنان که دشکرگزارند بیان میکنیم.
و لتکن منکم امه یدعون الی الخیر و یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر و اولیک هم المفلحون(آیه 104 سوره آل عمران)
باید از میان شما،جمعی دعوت به نیکی،و امر به معروف و نهی از منکر کنند و آنها همان رستگارانند.
منظور از خیر حفظ محیط زیست است.
امالی صدوق،ص ٢٠

فلسفة هبوط آدم را آبادانی زمین معرفی می‌کند: «هنگامی که زمین را آماده سکونت نمود و فرمان خویش را جاری ساخت، آدم‌(س) را از میان مخلوقاتش برگزید ... پس از توبه او را از بهشت ‏به زمین فرستاد تا با نسل خود زمین را آباد سازد و بدین وسیله حجت را بر بندگان تمام کرد.(حضرت علی(ع) در خطبه 91 نهج البلاغه )
امیرالمومنین علیه السلام معتقد است گرفتن خراج باید به گونه‌ای باشد که به زمین و کشت و محصول آسیب نرساند: «و تفقد أمر الخراج بما یصلح اهله وفانّ فی صلاحه و صلاحهم صلاحا لمن سواهم و لا صلاح لمن سواهم الّا بهم لانّ الناس کلّهم عِیال علی الخراج و اهله و لیکن نظرک فی عِمارة الارض أبلغ من نظرک فی استجلاب الخراج لأنّ ذلک لایدرک الا بالعمارة...» حضرت در این نامه تنگدستی ساکنان زمین را باعث ویرانی آن می‌داند و در این میان، نقش والیان و کارگزاران را مهم و برجسته معرفی می‌کند: «... و زمین جز با تنگدستی ساکنان آن ویران نشود. مردم شهرها هنگامی تنگدست گردند که والیان روی به گردآوری مال آرند...». (نهج البلاغه عهدنامه مالک اشتر)،معیشت مردم در حفظ محیط زیست تاثیر بسزایی دارد.
پیامبر اکرم (ص) : تحفّظوا من الأرض فإنّها أمّکم و إنّه لیس من أحد عامل علیها خیرا أو شرّا إلّا و هی مخبرة به.(نهج الفصاحه ،1131)
حرمت زمین را بدارید که بمنزله مادر شماست و هر که روی زمین کار بد یا خوبی کند، از آن خبر میدهد.
پیامبر (ص)   فرمود: «ثَلاثُ یَجْلِینَ الْبَصَرَ النَّظَرُ اِلَی الْخُضْرَةِ وَالنَّظَرُ اِلَی الْماءِ الْجارِی وَالنَّظَرُ اِلَی الْوَجْهِ الْحَسَنِ(نهج الفصاحه حدیث 1130)
 سه چیز چشم را جلا و روشنایی می دهد: نگاه به سبزه [و چمن]، نگاه به آب جاری و نگاه به چهره نیکو [و زیبا]( نهج الفصاحه)
رسول گرامی اسلام فرمودند سه گروه اند که در اثر کار خود مورد لعنت خداوند قرار می گیرند: کسانی که اماکن عمومی، سایبان ها و محل پیاده شدن مسافران را آلوده کنند و کسانی که آب عمومی (آب نوبتی) را غصب کنند و کسانی که سد معبر کرده، مانع عبور عابران شوند ( وسایل الشیعه شیخ حر عاملی، 1409ق، ج 1، ص 325)
رسول گرامی(ص) اسلام نقل شده، می فرماید:
خداوند پاک است و پاکی را دوست دارد؛ پاکیزه است و پاکیزگی را دوست دارد؛ کریم است و بخشش را دوست دارد؛ پس زندگی خود را پاکیزه سازید. 
 نهج الفصاحة، تحقیق غلامحسن حیدری، ج 2، ص 606
امام صادق علیه السلام : زندگی جز با سه چیز خوش نمیشود هوای پاک، آب فروان گوارا و زمین نرم حاصلخیز
پیامبراکرم (ص) فرمودند: نعمتان مکفورتان(مجهولتان) الامن و العافیه 
دو نعمت ناشناخته امنیت و سلامتی است (بحارج81 ص 170)

امام صادق علیه السّلام فرمود: و لا تؤووا التراب خلف الباب فانه مأوی الشیطان خاکروبه را پشت در خانه نریزید که ماوای شیطان است.بحار،ج ۶۴،ص ۴٠۴

امام علی : تار عنکبوت را از خانه‌هایتان پاک کنید که ترک این کار فقر به دنبال خواهد داشت.محاسن،ج ٢،ص ۶٢۴
مقام معظم رهبری در باره اهمیت حفظ محیط زیست و توسعه پایدار می فرمایند:
«هدف متعالی اسلام، برخوردار ساختن همه نسل ها از نعمتهای الهی و ایجاد جامعه ای سالم و به دور از فاصله طبقاتی، و مستعد برای رشد و شکوفایی است و الزامات شرعی، برای حفظ تعادل و توازن در استفاده از مواهب طبیعی، با پرهیز از زیاده روی، و تعبّد به عدم اضرار به غیر را، فراهم آورده است.

 

نقش اسلام در اخلاق زیست‌محیطی

از ابعاد مختلف مهم است:
یک-تعدیل غرایز و خواسته‌های انسان در عرصه محیط زیست:
وجود انسان،مجموعه‌ای از یک سلسله غرایز و تمایلات درونی است که زندگی انسان بر آنها استوار است.اگر روزی این تمایلات از انسان گرفته شود، اندیشه حیات از او سلب میگردد و سرانجام نسل وی به نابودی میگراید. ولی این غرایز در صورتی وسیله سعادت و موجب خوشبختی جامعه انسانی است که در به کار بردن آن‌ها، از هر نوع افراط و تفریط خودداری شود و به اصطلاح خواسته‌های درونی او تعدیل گردد و به طرز صحیحی رهبری شوند.
دو-آموزش و پرورش اخلاق زیست‌محیطی:
رفتار»همان نتیجه و کارکرد«اخلاق»است که پس از آموزش و آگاهی صورت میپذیرد و به عبارت دقیق‌تر،کارهای انسان یک ریشه‌ی اخلاقی دارد و به همین جهت ما،
شناخت و آگاهی و روحیات و صفات افراد را در طرز رفتار آنها جستجو میکنیم.
اخلاق زیست‌محیطی با پشتوانه دینی در عین حال که به ارتباطات انسان با طبیعت معنی می بخشد،این ارتباطات را آرمان‌ساز،شورانگیز و تعهدآور مینماید.چنین اخلاقی پایه و اساسی برای تعهد و التزام و مسیولیت است.
سه-ضمانت اجرای قوانین زیست‌محیطی:
در زندگی روزانه بسیاری عوامل و حوادث موجب ایجاد نوعی عکس‌العمل در ما میشود که حاصل آن‌ها کوششی فعالانه، ذهنی یا عملی، از جانب ما است.
عوامل و حوادثی که سلامت و تعادل جسمانی ما را به خطر میاندازند، ما در حالت طبیعی و سلامت فکری نسبت به حفظ سلامت جسمانی خود علاقمند بوده و از هر عاملی که حیات ما را به مخاطره افکند پرهیز میکنیم.عوامل و حوادثی که سلامت و تعادل عاطفی ما را برهم زند.حوادث و پدیده‌هایی که در تضاد با نظام ارزش ها و عقاید ما هستند منبعی دیگر در برانگیختن حس مسیولیت ما به شمار میروند.
قوانین بشری هر قدر هم خوب و صحیح وضع شده باشد از نظر ضمانت اجرا ما را در بن بست قرار میدهد، تنها قدرت ایمان که شالوده آن توجه به خدا و مقررات مذهبی است، بهترین بازرس و ناظری است که میتواند ضمانت اجرای قوانین را به عهده بگیرد.
آن اندازه تأثیری که از ایمان به خدا در ریشه‌کن ساختن عوامل مخرب زیست‌محیطی و هدایت افراد به راه صلاح و نیکی میتوان انتظار داشت از هیچ نوع سازمان و قدرت مادی ساخته نیست. دعوت مردم به حفظ محیط زیست بدون استمداد از یک ریشه مذهبی بیاثر و یا کم‌اثر خواهد بود.به همین دلیل باید کوشش نمود تا عوامل مخرب زیست محیطی در پرتو ایمان و تقوی تضعیف گردیده و از بین برود.

پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم از خداوند نقل میکنند که فرمود:(جعلت الارض لک و لامتک کلها مسجدا و ترابها طهورا 
تمامی زمین را برای تو و امت تو مسجد و خاک آن را پاک کننده قرار دادیم
امام صادق علیه السّلام میفرمایند:اطراف منزل خود را جارو کنید و خود را به یهود شبیه مسازید.
امام  صادق علیه السّلام فرموده‌اند:نظافت منزل باعث جلب روزی میشود.همچنین از قول رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فرموده‌اند:پسماند را در شب ها در خانه‌هایتان نگذارید و روز آن را از خانه خارج کنید.زیرا پسماند جایگاه شيطان است.
امام علی علیه السلام می فرماید:
ظرف زباله را در داخل اطاق نگذارید، بلکه در حیاط یا در کوچه بگذارید تا ببرند و معدوم سازند.
قالَ عَلیّ علیه السلام مِنْ رسُولِ اللَّه صلی الله علیه وآله وسلم: لاتَؤوُوا مِنْدیلَ الْغَمْرِ فِی الْبَیْتِ فَاِنَّهُ مَرْبَضٌ لِلشَّیْطان(فروع کافی ج6 ص299)


دستمال آلوده را در اطاق و محلّ زندگی خود نگذارید، زیرا آن جایگاه رشد شیطان و میکروب های موذی است.
وقتی حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در شهر کوفه مسکن گزید، دستورات مهمّی از نظر بهداشت«محیط زیست» به مردم کوفه داد،
و دستور صادر کرد که:
1-هر پنجره و روزنه ای از خانه ها که به کوچه های شهر، باز می شود، مسدود گردد.
2- ناودان های آب را که آب باران را به کوچه می ریزند، بردارند، و به طرف حیاط منزلِ خود برگردانند، تا عابران دچار زحمت نشوند.
3-و درهای ورودی توالت ها اگر از طرف کوچه ها باز می شود، مسدود گردد.
تا هم مردم شهر در رفت و آمدها آزار نبینند و هم نوامیس خودشان حفظ شوند.
پس از صدور دستورالعمل زیست محیطی و بهداشتی مردم اطاعت کردند و فوراً طبق دلخواه امام علی علیه السلام به شهر کوفه سر و سامان دادند.
روزی حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام با جمعی از یاران به محلّه«بنی ثقیف» رسید.
جوانی که حضرت را نمی شناخت، به استهزا سخن نادرستی گفت.
امام علی علیه السلام به طرف او نظر دوخت، ناگاه پیر مرد قبیله خدمت حضرت رسید و عذر خواهی کرد.
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در پاسخ فرمود:
به شرطی شما را می بخشم که:
1- ناودان های بام را از کوچه بطرف حیاط خانه خود برگردانید.
2- پنجره ها و روزنه ها را که به طرف کوچه باز می شود، ببندید.
3- درهای توالتخانه ها که از کوچه باز می شود مسدود کنید.
4- در سر میدان ها و خیابان ها، جوانان، اجتماع نکنند.
5- مردم محلّه شما رهگذران را مورد استهزاء قرار ندهند.
بزرگان بنی ثقیف گفتند:
ای امیرمؤمنان! با جان و دل اطاعت می کنیم(1منهاج السرور ج1 ص206)
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
خاکروبه خانه را که جمع کردید، شب در خانه نگذارید، بلکه آن را بیرون ببرید، که شیطان در آن مسکن می گزیند.
و در رهنمود دیگری فرمود:
خانه را از تارهای عنکبوت پاک کنید که باعث فقر و پریشانی است
حلیة المتّقین باب 12 فصل یازدهم

زندگی سبز، سبک زندگی اسلامی ایرانی

کمينه

اطلاعات تماس با شما

بازخورد شما